WYNALAZKI - PODKATEGORIE

KOŁO

Nikt nie wie dokładnie, kiedy i gdzie po raz pierwszy pojawiło się koło. Większość uczonych sądzi, że po raz pierwszy użyli go garncarze około 3500 lat p.n.e. albo w Mezopotamii (dzisiejszy Irak i Syria), albo w środkowej lub wschodniej Europie. Pierwsze koło jezdne pojawiło się na mozaice z Mezopotamii z ok. 3200 r. p.n.e. Ukazano na niej wóz z pełnymi kołami, łączonymi metalowymi klamrami. Transport kołowy nie był wykorzystywany w Ameryce przed przybyciem europejskich odkrywców w końcu XV wieku. Być może powodem był brak odpowiednich udomowionych zwierząt nadających się do ciągnięcia wozów.

Koło

Powrót do poprzedniej strony

ŁUK

Łuk zrobiony jest z kamiennych klinów, utrzymywanych razem przez nacisk. Łuki z ok. 3000 r. p.n.e. odkryto w Ur, w Iraku. Asyryjczycy i Babilończycy także budowali łuki. Brama Isztar w Babilonie, z VI wieku, zbudowana jest z cegły suszonej na słońcu. Rzymianie używali łuków do budowy wysokich konstrukcji, takich jak amfiteatry i akwedukty.

Łuk

Powrót do poprzedniej strony

CENTRALNE OGRZEWANIE

Rzymianie byli mistrzami w konstruowaniu urządzeń ułatwiających życie i w i wieku n.e. stworzyli system centralnego ogrzewania. Zwano go hipokaustem i wykorzystywano głównie do ogrzewania łaźni publicznych, a w rejonach o chłodniejszym klimacie także do ogrzewania domów. Po upadku Imperium Rzymskiego w V wieku zapomniano o tym wynalazku.

Centralne ogrzewanie

Powrót do poprzedniej strony

PIENIĄDZE

W przeszłości, do prowadzenia handlu wykorzystywano wiele różnych przedmiotów, takich jak miedziane tabliczki, kamienie szlachetne, muszle i bydło. Jednak, gdy handel między narodami zwiększał się, konieczne było ujednolicenie wymiany. Wynalezienie pieniędzy umożliwiło szybkie przeprowadzanie transakcji za pomocą monet o ustalonej wartości. Pierwsze prawdziwe monety wprowadził 700 lat p.n.e. Giges, król Lidii (obecnie w Turcji). Monety lidyjskie zrobione były z metalu zwanego elektron (naturalny stop złota i srebra) i oznaczone były królewskim godłem.

Pieniądze

Powrót do poprzedniej strony

ZEGARY

Zegary słoneczne były pierwszym sposobem mierzenia upływającego czasu. w czasach starożytnych używano również zegarów wodnych i świec, ale instrumenty te nigdy nie były dokładne.

W 1656 roku Christian Huygens (1629-95), uczony holenderski, zbudował pierwszy dokładny zegar wahadłowy. Jego projekt oparty był na pomyśle Galileusza. Galileusz zaobserwował, że wahadła zawsze kołyszą się w stałym rytmie, zachowując te same odstępy czasowe. Huygens stworzył sposób utrzymania wahadła w ruchu, przy jednoczesnym połączeniu tego ruchu z tarczą wskazówek zegara poprzez system kół zębatych.

Powrót do poprzedniej strony

MAPY

Mapa stanowi dwuwymiarowe odwzorowanie powierzchni Ziemi. Jednak ziemia jest kulista, więc jej wizerunek na pierwszych mapach był zniekształcony. w 1569 roku Gerardus Merkator (1512-94), flamandzki geograf i kartograf, wprowadził dokładniejszy sposób rysowania map. Narysował on świat tak, jak gdyby był walcem podzielonym równoległymi, poziomymi i pionowymi liniami, nazywanymi równoleżnikami i południkami. w 1585 roku Merkator opublikował atlas map narysowanych z wykorzystaniem nowego systemu. Odwzorowanie to używane jest w atlasach do dzisiaj.

Mapa

Powrót do poprzedniej strony

POMIARY TEMPERATURY

Od tysięcy lat ludzie mierzyli temperaturę odnotowując zwiększenie objętości cieczy po jej ogrzaniu. w XVII wieku istniało już ponad 30 skal mierniczych, dlatego też porównanie odczytów z różnych rodzajów termometrów było trudne. w 1742 roku Anders Celcius, szwedzki astronom, wynalazł standardową skalę mierzenia temperatury. Każdy stopień stanowi jedną setną różnicy temperatur między temperaturą wrzenia i zamarzania wody.
Jacques Charles (1746-1823), francuski fizyk, spostrzegł, że oziębianie gazu o 1oC powodowało zmniejszanie jego objętości o 1/273. William Thomson (1824-1907), inny fizyk, zasugerował, że przy -273oC, energia ruchu cząsteczek gazu będzie musiała osiągnąć poziom zerowy. Thomson, któremu za osiągnięcia naukowe przyznano tytuł barona Kelvina z Largs, wynalazł nową skalę temperatury, w której 0 K (zwane zerem absolutnym) jest odpowiednikiem -273oC. Znana do dzisiaj skala Kelvina, pomaga mierzyć bardzo niskie temperatury.

Termometr

Powrót do poprzedniej strony

TELESKOP

Jednym z pierwszych twórców praktycznego teleskopu był Hans Lippershey, holenderski optyk. Teleskop ten składał się z długiej tuby z zamocowaną na każdym końcu soczewką powiększającą. Połączony efekt dwóch soczewek umożliwiał mu bardziej szczegółowe niż gołym okiem obserwowanie odległych obiektów.
W 1668 roku naukowiec angielski, Isaac Newton (1642-1727), zbudował nowy rodzaj teleskopu, wykorzystując lustra oraz soczewki do naprowadzania promieni świetlnych z obiektu na oko obserwatora. Sposób ten zredukował zniekształcenia, które spowodowane były uprzednio niedoskonałością soczewek. Przyrząd zbudowany przez Newtona znany jest jako teleskop zwierciadlany. Konstrukcja Newtona udoskonalona została przez Williama Herschela (1738-1822), astronoma niemieckiego, który studiował astronomię w Anglii. Uzupełnił tę konstrukcję wielkimi zwierciadłami o średnicy 1,2 m, które zbierały więcej światła i umożliwiały obserwowanie bardzo odległych obiektów. Mając do dyspozycji tak mocny teleskop, Herschel i jego siostra Caroline badali niebo. Odkryli planetę Uran oraz wiele gwiazd i komet.

Teleskop Newtona

Powrót do poprzedniej strony

MIKROSKOP

Pierwszy mikroskop został prawdopodobnie wynaleziony przez Hansa Janssena, Holendra, pod koniec XVI wieku. Składał się on z dwóch soczewek, jednej dającej powiększony obraz obiektu oraz drugiej, powiększającej obraz jeszcze bardziej. Wszechstronny wynalazca instrumentów naukowych, Anglik, Robert Hooke (1635-1703), zbudował urządzenie dające wyraźniejszy obraz niż mikroskop Janssena. w 1665 roku Hooke opublikował książkę zatytułowaną "Micrographia", zawierającą piękne ryciny obiektów oglądanych przez mikroskop.
Cała materia składa się z atomów, które są tak małe, że nie można ich zobaczyć przez normalne mikroskopy. w 1933 roku dwóch niemieckich uczonych, Max Kroll i Ernst Ruska, stworzyli mikroskop elektronowy, za pomocą którego można było zobaczyć obraz atomu. Kiedy małe cząstki atomów, zwane elektronami, wystrzeliwane są w kierunku obiektu, wybijają z niego elektrony, a na ekranie tworzy się trójwymiarowy obraz obiektu.

Mikroskop Hook'a

Mikroskop elektronowy

Powrót do poprzedniej strony

RADAR

Robert Watson-Watt (1892-1973), szkocki fizyk, stworzył jako pierwszy system zwany radarem (radiowe wykrywanie i ustalanie odległości- Radio Detecting and Ranging). Urządzenie wysyła fale radiowe, które odbijają się od napotkanych obiektów. Sposób odbicia wskazuje jak bardzo obiekt jest oddalony, jego prędkość i kierunek. Watson-Watt po raz pierwszy wykorzystał fale radiowego wykrywania sztormów zagrażających samolotom. w 1935 roku zbudował on system radarowy dalekiego zasięgu, który mógł wykryć samolot oddalony o 64 km. System ten miał ogromne znaczenie w czasie II wojny światowej, pomagając Anglii w obronie przed atakami z powietrza.

Radar

Powrót do poprzedniej strony

KOREKCJA WZROKU

Przyjmuje się, że pierwszą parę okularów stworzył w 1280 roku fizyk włoski, Salvino degli Armati (1245-1317). Posiadały one dwie wypukłe soczewki, powiększające obiekty. Leonardo da Vinci eksperymentował z soczewkami kontaktowymi. w "Kodeksie na temat oka" opisał wypełnioną wodą tubę, zakończoną soczewką, która mogła korygować wady wzroku. Pomysł Leonarda da Vinci przetestowali w XVIII stuleciu Thomas Young i John Herschel. Na oko Herschela nałożono warstwę przezroczystego żelu, aby skorygować jego wadę wzroku.

Powrót do poprzedniej strony

TKACTWO I PRZĘDZALNICTWO

Tkactwo było pierwszym procesem wytwórczym, który został w ogromnym stopniu zmieniony przez nowe wynalazki. w 1733 roku John Kay (1704-1764), angielski tkacz, zmechanizował czółenko. Podwoiło ono ilość materiału, jaką mógł wytworzyć jeden człowiek w ciągu dnia.
W 1764 roku inny angielski tkacz, James Hargreaves (ok. 1722-1778), wynalazł przędzarkę, którą nazwał "Spinning Jenny". Przy pomocy obracanego ręcznie koła można było wykorzystać osiem wrzecion, tak więc jeden obsługujący mógł prząść osiem nitek. W1771 roku Richard Arkwright (1732-1792) zbudował maszynę przędzalniczą napędzaną wodą, która produkowała mocniejszą nitkę niż " Spinning Jenny".

Powrót do poprzedniej strony

SILNIK PAROWY

Od początku XVIII wieku do napędzania maszynerii używano już wielkich silników parowych. Pierwszy z nich skonstruował w 1698 roku angielski inżynier Thomas Savery (ok. 1650-1715). Wewnątrz silnika para z kotła przemieszczała się do cylindra. Ciśnienie pary wyrzucało z cylindra ruchomy trzpień zwany tłokiem. Cylinder spryskiwany był zimna wodą w celu chłodzenia i kondensacji pary. Obniżało to ciśnienie wewnątrz cylindra, powodując opadanie tłoka. Silnik ten wykorzystywano do wypompowywania wody z zalanych kopalni.

Później inny Anglik, Thomas Newcomen (1663-1729), udoskonalił maszynę Savery'ego, która często się psuła. w silniku Newcomena tłok połączony był z jednym końcem drewnianej poprzecznej belki. Pompa była podłączona do drugiego końca.

W 1777 roku inżynier James Watt (1736-1819) zaprojektował silnik z chłodnicą, w której gromadziła się i oziębiała para z cylindra. Pozwalało to na utrzymywanie gorącego silnika, redukując zużycie paliwa i oszczędzając czas.

Powrót do poprzedniej strony

MASZYNA DO SZYCIA

Pierwszą maszyną do szycia zaprojektował w 1830 roku francuski krawiec, Barthelemy Thimonnier. Igłę podnosiło i opuszczało koło napędzane pedałem nożnym. Szyła ona z szybkością 200 ściegów. Jednakże wielu krawców z obawy, że stracą pracę i zniszczyło 80 maszyn.

Elias Howe (1819-1867), amerykański inżynier, także skonstruował maszyną do szycia. Jednak, aby pomóc rodzinie zmuszony był sprzedać ją za niewielką sumę pieniędzy. Później odkrył on, że Isaac Singer (1811-1876) sprzedawał maszyny do szycia oparte na jego oryginalnym projekcie. W1854 r. Howe wytoczył Singerowi proces sądowy i na mocy wyroku uzyskał prawa do otrzymywania wynagrodzenia za wszystkie sprzedane w USA.

Maszyna do szycia

Powrót do poprzedniej strony

ROBOTY

Jednym z pierwszych robotów był automatyczny pilot, skonstruowany w 1913 roku przez Amerykanina Elmera Sperriego (1860-1930). Stworzył on instrument reagujący na ruchy samolotu. Jeśli samolot schodził z wyznaczonej linii lotu, automatyczny pilot wyrównywał stery w celu korekcji kierunku. W latach 40. XX wieku, używano już mechanicznych ramion, manipulatorów, przy obróbce niebezpiecznych środków chemicznych. Dzisiaj budowane są coraz dokładniejsze roboty. Niektóre reagują i na ustne rozkazy, i na informacje napływające z otoczenia.

Ramię robota

Powrót do poprzedniej strony

POJAZDY MECHANICZNE

W 1860 roku inżynier belgijski, Etienne Lenoir (1822-1900) zbudował pierwszy lekki silnik. Był to tzw. silnik spalinowym spalania wewnętrznego, ponieważ mieszankę powietrza i gazu węglowego spalano w rurze (zwanej cylindrem) wewnątrz silnika. Energia spalanych gazów wprawiała w ruch tłok, który obracał koła. Lenoir zamontował swój silnik na starym wozie i jeździł tym pojazdem po lesie.

W 1876 roku Nikolaus Otto (1832-91), inżynier niemiecki, skonstruował silnik czterosuwowy, którego nazwa pochodzi od czterech ruchów, które wykonuje tłok wewnątrz silnika. Większość nowoczesnych silników samochodowych opartych jest na projekcie Otta.

Powrót do poprzedniej strony

BENZ

Pierwszy sprzedany samochód o napędzie benzynowym wyprodukował Karl Benz (1844-1929). Skonstruował on silnik spalinowy wewnętrznego spalania, napędzany benzyną. Pojazd, w którym go zamontował, posiadał trzy koła i ramię w kształcie podkowy. Benz przetestował go w 1885 roku, osiągając szybkość 14,5 km/h.

Benz

Powrót do poprzedniej strony

DAIMLER

W 1885 roku Gottlieb Daimler (1834-1900) i Wilhelm Maybach (1846-1929), dwóch niemieckich inżynierów, stworzyło silnik napędzany benzyną. Zamontowali go w drewnianym rowerze, tworząc pierwszy motocykl. w 1889 roku, wyprodukowali pierwszy czterokołowy pojazd mechanizm napędzany pasem. Posiadał on urządzenia służące do kierowania i czterobiegową skrzynię biegów. Daimler zbudował także gaźnik, tworzący mieszankę powietrza i benzyny spalaną w cylindrach i poprawiający w ten sposób wydajność silnika. Daimler założył w 1890 roku Zakłady Motoryzacyjne Daimlera, które następnie, w 1926 roku, połączył z Zakładami Benza i nazwano je Mercedes-Benz. (Mercedes to imię córki jednego z przyjaciół Daimlera).

Daimler

Powrót do poprzedniej strony

PRODUKCJA MASOWA

Na początku XX wieku samochody były bardzo drogie, ponieważ budowano je ręcznie dla indywidualnych odbiorców. Henry Ford (1863-1947), pochodzący z rolniczej rodziny zamieszkałej w Michigan (USA), wierzył, że mniejsze ceny samochodów znacznie zwiększy popyt. w 1903 roku założył on własną fabrykę, zwaną Zakładami Motoryzacyjnymi Forda. Dokonał standaryzacji części, z których budowano samochody i wprowadził w życie pomysł taśmy montażowej. Samochód przesuwał się od jednego pracownika do następnego, a każdy z nich, montując samochód, wykonywał prostą czynność.

Pierwszy masowo produkowany samochód, Ford Model T, zjechał z linii produkcyjnej w 1908 roku. Do 1913 produkowano 1000 samochodów dziennie.

Powrót do poprzedniej strony

PIERWSZA LOKOMOTYWA PAROWA

Angielski inżynier przemysłu górniczego, Richard Trevithick (1771-18333), wpadł na pomysł, że silniki parowe można wykorzystać do poruszania wagonów po szynach. w 1804 roku skonstruował on "New Castle", pierwszą lokomotywę parową jaka kiedykolwiek poruszała się po szynach. Ciągnęła ona wagony mogące pomieścić 70 pasażerów oraz 10 wagonów towarowych po szynach o długości prawie 16 km. Mogła jechać z maksymalną prędkością 8 km/h.

Lokomotywa

Powrót do poprzedniej strony

NOWA KOLEJ

Jednym z najsławniejszych inżynierów kolejnictwa był Anglik, George Stephenson (1781-18480). Był on strażakiem w kopalni i bardzo zdolnym mechanikiem. Właściciel kopalni, w której pracował, poprosił go o zbudowanie lokomotywy do przewożenia węgla. W 1814 roku zbudował on silnik parowy "Blucher", który mógł ciągnąć 30,5 tony, z prędkością 6,5 km/h. Jednakże silnik ten długo się rozgrzewał, zanim mógł ruszyć. Stephenson ciężko pracował, aby ulepszyć zarówno lokomotywę jak i szyny, po których się poruszała. w 1825 roku zbudował pierwszy tor kolejowy dla pociągów parowych. Zaprojektował również "Lokomocję", lokomotywę parową ciągnącą pierwszy na świecie pociąg osobowy.

Powrót do poprzedniej strony

RAKIETA STEPHENSONA

Lokomotywy stały się wkrótce ważnym środkiem transportu. w 1829 roku dyrektor kolei Liverpool-Manchester wyznaczył nagrodę za najlepszą kolej parową. Stephenson wraz z synem Robertem wygrali współzawodnictwo budując "Rakietę", która mogła osiągnąć prędkość 48 km/h. "Rakieta" ciągnęła pociąg o wadze 14,2 tony z szybkością prawie dwa razy większą niż konstrukcja rywali. Udowodniła ona, że moc dawana przez parę jest lepsza niż siła koni i położyła podwaliny pod rozwój kolei w XIX w. szybkie pociągi wprowadzone zostały przez kolej Liverpool-Manchester we wrześniu 1830 roku, transportując pasażerów i ciężkie towary.

Powrót do poprzedniej strony

KOLEJ PODZIEMNA

W 1863 roku otwarto w Londynie kolej "Metropolitan". Był to pierwszy system kolei podziemnej, wykorzystujący lokomotywy parowe ciągnące wagony pasażerskie. Pierwszą elektryczną kolej podziemną otwarto w Londynie w 1890 roku. Linia przebiegała pod rzeką Tamizą, łącząc północną i południową część miasta. Dzisiaj wiele miast na świecie posiada kolej podziemną, zwaną od pierwszej z nich-metro.

Powrót do poprzedniej strony

ENERGIA PARY

Francuz, markiz Claude de Jouffroy d'Abbans (1751-1832), zbudował w 1783 roku pierwszy statek parowy, zwany "Pyroscape". Statek miał silnik parowy napędzający koło łopatkowe. w 1863 roku angielski rolnik, Francis Pettit Smith (1803-74), wynalazł śrubę napędową. Miała ona zakrzywione łopatki, które popychały łódź do przodu, odpychając wodę. w przeciwieństwie do koła łopatkowego, śruba pozostawała pod wodą i była bardziej odporna na uszkodzenia.

Statek parowy

Powrót do poprzedniej strony

REWOLUCYJNY PROJEKT STATKU

Isambard Kingdom Brunel (1806-59), inżynier angielski, zrewolucjonizował konstrukcję statków. w 1837 roku zaprojektował on "Great Western", największy statek drewniany swoich czasów i pierwszy statek parowy podróżujący regularnie przez Atlantyk. Następny statek Brunela, "Great Britain", napędzany był ogromną śrubą i zbudowany był z żelaza, co czyniło go niezwykle mocnym. Największym statkiem Brunela był "Great Eastern". Przeznaczony był do luksusowego transportu 4000 pasażerów i zabierał on z sobą wystarczającą ilość węgla, aby przebyć trasę z Anglii do Australii i z powrotem. Wkrótce po zwodowaniu, w 1858 roku, na statku nastąpiła eksplozja. Statek okazał się zbyt drogi w eksploatacji. Brunel zmarł wkrótce po wodowaniu, przepracowany i zrujnowany. "Great Eastern" został w 30 lat później sprzedany na złom.

Powrót do poprzedniej strony

ŁODZIE PODWODNE

W XVII wieku Holender, Cornelius Van Drebbel ( 1572-1633) zbudował dla króla Anglii Jakuba i jedną z pierwszych łodzi pływających pod wodą. Później amerykański inżynier i wynalazca, Robert Fulton (1765-1815), zaprojektował dla cesarza Francji, Napoleona I, łódź "Nautilus". Łódź ta mogła przewozić czterech pasażerów i pozostawać pod wodą przez trzy godziny.
Pierwszy okręt podwodny zaprojektowany został przez irlandzkiego inżyniera, Johna Hollanda. w 1900 roku zbudował on "Holland VI" wyposażony w silnik spalinowy do pływania na wodzie i silnik elektryczny do pływania pod wodą.

Powrót do poprzedniej strony

BALONY

Wypełnione gorącym powietrzem balony unoszą się, ze względu na to, że gorące powietrze jest lżejsze od zimnego. Pierwszy spełniający oczekiwania balon na gorące powietrze skonstruowany został w 1783 roku we Francji przez braci Montgolfier. Pierwszymi pasażerami były zwierzęta: koza owca i kaczka. Unosiły się one przez pięć minut, przebywając niewielki dystans. Natomiast pierwszy lot balonem z ludźmi trwał 25 minut, trasa przelotu wynosiła 8 km.
Z biegiem czasu balony zaczęto wypełniać gazami lżejszymi od powietrza, takimi jak np.: wodór.

BALONY DALEKIEGO ZASIĘGU

W 1852 roku Francuz, Henri Giffard zaprojektował "sterowiec" - wydłużony balon o długości 44 m. Napędzany był on silnikiem parowym, a sterowanie odbywało się za pomocą śmigła.
W 1898 roku Ferdinand von Zeppelin zbudował sterowiec posiadający wewnątrz sztywną ramę wykonaną z lekkiego metalu. Od tego czasu zaczęto budować ogromne sterowce pasażerskie.

Sterowiec

Powrót do poprzedniej strony

SAMOLOT

Bracia Wright ( Orville i Wilbur ), synowie amerykańskiego biskupa skonstruowali wyjątkowo lekki silnik i umieścili go w swym pierwszym samolocie: Flyer I. 17 grudnia 1903 roku miał miejsce pierwszy kontrolowany lot samolotem z silnikiem. Dokonał go Orville Wright. Odbył on cztery loty, najdłuższy na dystansie 260 m, trwał 59 sekund.

W 1905 roku zbudowano pierwszy sprawny samolot - Flyer III. Mógł on latać przez ponad pół godziny, a w dodatku był łatwy w pilotażu.

Powrót do poprzedniej strony

ŚMIGŁOWIEC

Igor Sikorsky- inżynier rosyjski, przebywający w Ameryce w 1939 roku zbudował pierwszy nowoczesny helikopter, Sikorsky VS-300. Posiadał on pojedynczy wirnik główny z dużymi łopatami i małe śmigło ogonowe. Mógł pionowo startować i lądować, latać do tyłu i na boki oraz zawisać w miejscu.

Powrót do poprzedniej strony

ŻELAZKO

Pierwsze żelazka wykonane były z metalu i wypełnione rozgrzanym węglem drzewnym. Wykorzystywane były już w VIII wieku przez Chińczyków do prasowania jedwabiu.
W 1882 roku Amerykanin, Henry Seely, wykonał żelazko posiadające elektryczny element grzejny.

Powrót do poprzedniej strony

CHŁODZIARKA

Początkowo ludzie używali lodu do przechowywania produktów. Metody te zmienili dopiero wtedy, gdy Karl von Linde, niemiecki wynalazca skonstruował pierwszą domową lodówkę. Zaopatrzona była ona w silnik parowy, który pompował gaz zwany freonem do przewodów na tylnej ścianie urządzenia. Gaz skraplał się, w wyniku czego jego temperatura spadała i oziębiała pojemnik na żywność.
Pierwszą lodówkę elektryczną skonstruowali w 1923 roku szwedzcy wynalazcy, Balzer von Platen i Carl Munters.

Powrót do poprzedniej strony

GOLENIE

Pierwsza bezpieczna maszynka do golenia została wyprodukowana w 1771 roku przez Francuza Jean-Jacques Perret`a. Wcześniej ostrza były nieosłonięte, co czyniło golenie ryzykownym. King Camp Gillete ( 1855-1932), amerykański żeglarz wpadł na pomysł zmiennego ostrza, które można by było wymienić po jego stępieniu. Wraz z Williamem Nickersonem opatentował w 1901 roku maszynkę o wymiennych ostrzach. Już w 1908 roku
Sprzedano 300 tysięcy tych maszynek i 13 milionów żyletek.

Powrót do poprzedniej strony

OPIEKACZ ELEKTRYCZNY

W 1909 roku amerykańskie przedsiębiorstwo General Electric Company wyprodukowało pierwszy opiekacz elektryczny. Druciana siatka ogrzewała położoną na niej kromkę chleba. Jednakże po opieczeniu jednej strony, chleb trzeba było odwrócić.
Dopiero w 1927 roku Amerykanin, Charles Strite stworzył pierwszy toster, do którego chleb wkładano z góry. Umożliwiał on opiekanie chleba z obu stron naraz, a dodatkowym udogodnieniem był zegar, który wyłączał prąd i zwalniał sprężynkę wyrzucającą chleb.

Opiekacz

Powrót do poprzedniej strony

CZAJNIK ELEKTRYCZNY

Pierwsze czajniki elektryczne posiadały spirale grzewcze w oddzielnych przegródkach umieszczonych pod dnem. Woda nie miała kontaktu z przewodami i dlatego podgrzewała się bardzo wolno. Dopiero w 1923 roku Arthur Large wprowadził pewne zmiany.
Wewnątrz miedziane rurki umieścił miedziane przewody . Mogła się ona stykać już z wodą w czajniku i szybko ją podgrzewała.

Czajnik

Powrót do poprzedniej strony

PRALKA

Pierwsza na świecie maszyna piorąca została skonstruowana w 1906 roku przez Amerykanina Alva Fishera. Brudne ubranie umieszczano w poziomym metalowym bębnie, poruszanym za pomocą elektrycznego silnika. Pierwsze połączenie pralki elektrycznej z suszarką wprowadziła firma Savage Arms w USA w 1924 roku.

Pralka

Powrót do poprzedniej strony

ŻURAW

Najwcześniejszy opis żurawia pojawia się w manuskrypcie napisanym około 10 roku p.n.e. przez rzymskiego architekta Witruwiusza. Składał się on ze słupa przytrzymywanego przez liny, z bloczkami na górze. Do liny przeciąganej przez bloczki przymocowywano ciężkie ładunki. Ciężary te były podnoszone przez niewolników pracujących w kołowrocie.
Bardziej wydajny dźwig, znany jako żuraw masztowy, zaprojektowano w XV w. we Włoszech, natomiast żurawie napędzane silnikami parowymi budował w wieku XIX szkocki inżynier, John Rennie.

Powrót do poprzedniej strony

WINDA

W wieku XIX architekci projektowali tak wysokie budynki, że do transportowania ludzi i towarów w górę i w dół konieczne było wykorzystanie maszynerii. Elisha Otis, inżynier pochodzący z Vermont, w 1852r. podjął pracę w zakładach w Nowym Jorku , gdzie zaprojektował windę napędzaną silnikiem parowym. Zawierała ona sprężynowy mechanizm zabezpieczający, utrzymujący platformę pasażerską w przypadku przerwania lin windy. Wynalazek swój Otis zaprezentował publicznie. Winda wyniosła go wysoko, a następnie liny przecięto.
Pierwsza bezpieczna windę zainstalowano w 1857r. w domu handlowym w Nowym Jorku.

Powrót do poprzedniej strony

RUCHOME SCHODY

W 1894 r. na nabrzeżu w Coney Island w Nowym Jorku zainstalowano jako atrakcję turystyczną pierwsze schody ruchome, zwane pochyłą windą. Zaprojektował je przemysłowiec z Nowego Jorku, Jesse Reno. Po rampie przesuwał się taśmociąg. Rampa ta Pochylona była o 30 stopni w stosunku do ziemi, co było niebezpieczne dla pasażerów. Dlatego też, Reno zamienił rampę na rząd ruchomych schodów.
Pierwsze ruchome schody spiralne zbudowało na początku lat 80. przedsiębiorstwo Mitsubishi.

Powrót do poprzedniej strony

ZAMKI

Zamków po raz pierwszy użyto w starożytnym Egipcie. Zrobione były z drewna i otwierano je kluczem, który posiadał cylindryczne kołki o różnych długościach., pasujących do rowków w zamku.
Zainspirowany egipskim pomysłem, Linus Yale ( 1821-68 ) wyprodukował zamek o płaskim kluczu, znany jako zamek yale.

Zamki

Powrót do poprzedniej strony

OŚWIETLENIE

W 1878 r. angielski naukowiec, Joseph Swan (1828-1914 ), wynalazł żarówkę elektryczną. Składała się ona ze szklanej kuli zawierającej żarnik wykonany ze zwęglonej bawełny. w rok później, Thomas Edison (1847-1931) , wynalazca amerykański, także skonstruował żarówkę, ale wykorzystał on żarniki ze zwęglonego papieru.
Z biegiem czasu Thomas Edison i Swan połączyli siły i utworzyli przedsiębiorstwo Edison and Swan United Elektric Light Company.

LAMPY GAZOWE

Najwcześniejsze lampy gazowe były po prostu otworami w rurach gazowych, ale gaz z nich uciekał i oświetlenie było słabe. W 1885 r. austriacki chemik, Carl Auer ( 1858-1929), zaprojektował lampę, która zawierała urządzenie zwane koszulką, wykonane ze zwęglonej bawełnianej siateczki, świecącej jasno po podgrzaniu w płomieniu gazu.

Żarówka Edisona

Żarówka Swana

Lampa gazowa

Powrót do poprzedniej strony

DRUK

W XV w. Johannes Gutenberg stworzył wersję ruchomej czcionki. Odlewał ją na pojedyncze z metalu. Litery potrzebne do każdej strony tekstu układane były w metalowej ramie i kładzione na prasie. Następnie smarowano je tuszem i przyciskano do nich papier.
Czcionki mogły być wykorzystywane do składania nowych stron.

Czcionka

Powrót do poprzedniej strony

URZĄDZENIA DRUKARSKIE

PRASA PAROWA

Pod koniec XVIII w. gazety i książki stały się bardzo popularne, że ręczne prasy nie mogły nadążyć z popytem. Friedrich König, drukarz z Saksonii i jego wspólnik, Andreas Bauer, zaprojektowali prasę napędzaną para. Drukowała ona 1000 arkuszy na godzinę.

LINOTYP

W 1886 r. Ottmar Mergenthaler wynalazł sposób składania i odlewania czcionek w wiersze. Polegało to na tym, że tekst pisano na klawiaturze, jak na maszynie do pisania.

Powrót do poprzedniej strony

SKŁAD KOMPUTEROWY

W 1965 r. wynaleziono w Niemczech komputerową metodę składania czcionek, zwaną Digiset. Według tej metody, tekst wystukiwany był na klawiaturze i przechowywany w pamięci komputera. Następnie tekst przetwarzano w impulsy elektryczne przy użyciu lasera, a te z kolei w postaci fotograficznego obrazu tekstu przenoszono na papier fotograficzny i wywoływano.

Powrót do poprzedniej strony

ALFABET MORSE'A

W 1843 r. amerykański artysta, Samuel Morse zaprojektował nowy kod telegraficzny, którym zastąpiono system Cooke'a i Wheatstone'a. Nadał on każdej literze alfabetu kodowy odpowiednik w postaci kropek i kresek. Podczas przekazywania wiadomości, długie elektryczne impulsy oznaczały kreski, a krótkie-kropki.
Alfabet Morse'a używany jest w nie zmienionej formie do dzisiaj. Morse zaprezentował swój kod budując linię telegraficzną o długości 60 km, między Baltimore a Waszyngtonem.

Powrót do poprzedniej strony

TELEFON

Przełomowego odkrycia urządzenia umożliwiającego ustne komunikowanie się na odległość dokonał Aleksander Graham Bell ( Szkot), który wraz z Thomasem Watsonem, inżynierem elektrykiem, skonstruowali instrument składający się z przekaźnika (mikrofonu) i odbiornika (słuchawki). Przekażnik zmieniał głos w impulsy elektryczne, które były przesyłane po linii do słuchawki, a ta z kolei zamieniała je w głos. Bell odbył pierwszą rozmowę telefoniczną 10 marca 1876 r., natomiast pierwszą centralę telefoniczna otwarto w Connecticut w 1877 r.

Historia telefonów

Powrót do poprzedniej strony

FOTOGRAFIA DLA KAŻDEGO

George Eastman stworzył prosty, ręczny aparat fotograficzny zwany "Kodak nr 1, który sprzedawano razem z rolką filmu. Po zrobieniu jednego zdjęcia użytkownik przewijał film, który był gotowy do zrobienia następnej fotografii. Kiedy film się skończył, aparat oddawano do zakładu Eastmana , gdzie wywoływano zdjęcia. Hasłem firmy było: "Ty naciskasz przycisk, my robimy resztę"

APARAT POLAROID

Amerykanin, Edwin Land stworzył w 1947 r. aparat Polaroid. Było to małe laboratorium, które tworzyło czarno-biale pozytywy. Pierwsze aparaty Polaroid, które mogły robić zdjęcia kolorowe, stały się dostępne dopiero od 1963 r.

Powrót do poprzedniej strony

NARODZINY FILMU

W 1894r. dwóch francuskich braci, Auguste i Luis Lumiere, dowiedziało się o istnieniu kineskopu, skrzynki zawierającej przesuwaną taśmę z fotografiami. Bracia zbudowali podobną maszynę, która rzucała obrazy na ekran. w 1895r. pokazali oni 10 filmów.

Powrót do poprzedniej strony

WYTWARZANIE FAL

W XIX w. naukowcy zaczęli podejrzewać, że zjawiska elektryczne i magnetyczne są przesyłane przez fale, podobnie jak światło. Heinrich Hertz ( 1857-94), niemiecki naukowiec, udowodnił to w 1885r. Wykazał on, że fale emitowane przez iskrę elektryczna w jednej części jego laboratorium, mogą być wykryte przez pętlę drytu znajdującą się w drugiej części.

Powrót do poprzedniej strony

TELEGRAF BEZ DRUTU

Guglielmo Marconi, wynalazca włoski, odkrył sposób, w jaki można przesyłać wiadomości z jednego miejsca w drugie, nie używając przewodów. w 1894r. udało mu się uruchomić brzęczyk oddalony o 9m od miejsca, w którym stał. w 1902r. Marconi przesłał sygnał radiowy przez Atlantyk- literę "s" z kodu Morse'a.
Kanadyjski naukowiec, Reginald Fessenden, przesłał po raz pierwszy przez radio ludzki głos.

Powrót do poprzedniej strony

RUCHOMA TELEWIZJA

W 1926 r. John Logie Baird (1888-1946), wynalazca szkocki, dokonał pierwszej transmisji telewizyjnej ludzkiej twarzy. Jego aparat składał się ze skrzynki, pudełka po ciastkach, drutów dziewiarskich, lampy rowerowej i tarczy Nipkowa zrobionej z kartonu. W 1936 r. w Londynie British Broadcasting Corporation (BBC) rozpoczęto nadawanie czarno-białych programów, a w 1953 r. dokonano w USA pierwszej udanej transmisji telewizji kolorowej.

TELEWIZJA

25 czerwca 1990 r. nadano po raz pierwszy telewizję wysokiej rozdzielczości. Była to transmisja meczu piłki nożnej między Włochami a Urugwajem na Mistrzostwach Świata w 1990 r. Odbiornik tej telewizji (HDTV) posiadał 1 250 linii i 480 000 pikseli, co dawało wyraźniejszy i bardziej szczegółowy obraz.

Powrót do poprzedniej strony

FONOGRAF I GRAMOFON

W 1877r. słynny amerykański wynalazca, Thomas Edison stworzył fonograf. Maszyna ta mogła nagrywać i odtwarzać dźwięki, a z biegiem czasu nagrywać też muzykę.

Emile Berliner (1851-1929), niemiecki naukowiec założył w USA laboratorium, w którym prowadził prace nad akustyką i elektrycznością. w 1887 r. opatentował urządzenie, zwane gramofonem ( po grecku: " zapisany dźwięk" ). Berliner zapisywał dźwięki w rowkach płaskich płyt, zrobionych z substancji zwanej szelakiem. Płyta odtwarzana była z wykorzystaniem igły, która drgała między rowkami na płycie.

Fonograf

Gramofon

Powrót do poprzedniej strony

ZAPISYWANIE DŹWIĘKU NA TAŚMIE

Duńczyk, Valdemar Poulsen (1869-1942), zaprojektował w 1898r. przodka magnetofonu- drutofon, zamieniający fale dźwiękowe na wzór magnetyczny zapisywany na drucie. w celu odtworzenia dźwięku, drut nawinięty na cylinder przesuwano przez szczeliny elektromagnesu. Wywoływało to lekkie impulsy elektryczne, które odpowiadały nagranym dźwiękom. Impulsy te zamieniane były na fale dźwiękowe, słyszalne w słuchawkach.

Powrót do poprzedniej strony

ODTWARZANIE PŁYT KOMPAKTOWYCH

W 1982 r. holenderska firma Philips i japońska Sony wyprodukowały pierwsze odtwarzacze płyt kompaktowych, na których dźwięk był zapisywany jako informacja cyfrowa w postaci malutkich wgłębień. Wiązka lasera omiatała takie wgłębienia i informacja zamieniana jest na sygnały elektryczne, a następnie na drgania. Płyta kompaktowa może pomieścić około godziny muzyki.

Powrót do poprzedniej strony

AMBULANS I STETOSKOP

Dominique Larrey(1766-1842) francuski chirurg otrzymał złoty medal za wynalezienie igły chirurgicznej. Sławę przyniosło mu także wynalezienie ambulansu. Był to lekki pojazd do szybkiego transportu ludzi do szpitala.

W 1816 r. francuski lekarz, Rene Laënnec (1781-1826) wynalazł instrument, zwany stetoskopem, od greckiego słowa "stethos", czyli klatka piersiowa.

Powrót do poprzedniej strony

BEZBOLESNE OPERACJE

Zanim wynaleziono środek znieczulający (anestetyk), pacjenci podczas bolesnych operacji musieli być unieruchamiani siłą. W 1799 r. angielski naukowiec, Humphry Davy (1778-1829),zauważył jako pierwszy, że podtlenek azotu posiada właściwości łagodzące ból. w 1846 r. amerykański dentysta, William Orton, użył do operacji szczęki pacjenta środka usypiającego, zwanego eterem. Natomiast w rok później, szkocki lekarz wykorzystał do złagodzenia bólu przy porodzie płyn zwany chloroformem.

Powrót do poprzedniej strony

ZASTRZYKI

Francuz, Charles Pravaz wynalazł w 1853 r. strzykawkę do wstrzykiwania lekarstw do naczyń krwionośnych lub mięśni. w 1987 r. inny francuski lekarz, Jean-Louis Brunet, opatentował urządzenie mocowane do strzykawki w celu pobierania próbek krwi.

Powrót do poprzedniej strony

OBSERWACJE SERCA

W 1903 r. holenderski lekarz, Willem Einthoven wynalazł elektrokardiograf, który mierzy i zapisuje pracę serca. Używany jest on do wykrywania nieregularności wskazujących na chorobę serca. w 1924 r. za ten wynalazek, Einthoven otrzymał Nagrodę Nobla.

Powrót do poprzedniej strony

POMOC W ODDYCHANIU

W 1929 r. amerykański inżynier, Philip Drinker ,zaprojektował urządzenie zwane respiratorem lub żelaznymi płucami, które pomagało ludziom mającym kłopoty z oddychaniem. Była to skrzynia nie przepuszczająca powietrza, obejmująca ciało pacjenta od szyi w dół. Zmiany ciśnienia wewnątrz skrzyni powodowały wdychanie i wydychanie powietrza z płuc.

Powrót do poprzedniej strony

LASER

Po raz pierwszy laserów użyto w przemyśle, do wiercenia, spawania i nacinania.
Obecnie jest on wykorzystywany w operacjach chirurgicznych do cięcia miękkich tkanek i zamykania malutkich naczyń krwionośnych, aby zmniejszyć krwawienie. Teorię światła laserowego wymyślili w 1958r. amerykańscy fizycy: Charles Townes i Atthur Schawlow. Pierwszy laser zbudował w 1960r. Theodore Maiman.

Powrót do poprzedniej strony

LOGARYTMY

W roku 1614 John Napier , szkocki matematyk opracował tablice matematyczne. Dzięki logarytmom uproszczono i przyspieszono wykonywanie skomplikowanych obliczeń.
Dzięki tablicom logarytmicznym łatwo znajduje się przybliżone wartości złożonych działań matematycznych.

Powrót do poprzedniej strony

KALKULATOR

Blaise Pascal w roku 1642 opracował maszynę do dodawania. Koła zębate obracały umieszczone obok siebie tarcze numerowe odpowiadające jednostkom, połączone przekładnią mechaniczną. w okienkach ukazywały się liczby.

Kalkulator

Powrót do poprzedniej strony

LICZĄCE ZĘBY

Charles Babbage zastanawiając się nad błędami w tablicach logarytmicznych, w 1821r. rozpoczął prace nad "maszyną różnicową". Przedsięwzięcie Charlesa Babbage'a finansował przez ponad 10 lat rząd brytyjski. Następnie słynny matematyk opracował projekt maszyny analitycznej. Współpracująca z nim matematyczka, Ada Lovelace opracowała do tego urządzenia programy, zapisane na kartach perforowanych.

Powrót do poprzedniej strony

KOMPUTERY

Pierwszą elektroniczną maszyną cyfrową był ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Calculator). Twórcami urządzenia byli John Mauchly oraz John Eckert. Urządzenie to było olbrzymich rozmiarów, było w stanie wykonać mniej zadań niż nowoczesny komputer biurowy. w roku 1948 lampy szklane, zwane diodami, zastąpione zostały tranzystorami. Wynalazek ten opracowało trzech naukowców: John Bardeen, Walter Brattain, William Shockley, którzy w 1956r. wspólnie otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki. Obecnie kalkulatory kieszonkowe i komputery zawierają malutkie krzemowe płytki z obwodami elektrycznymi, na których umieszczone są tysiące tranzystorów.

Komputer

Powrót do poprzedniej strony